X

1-Liber Jurium (I)

(Allegato: privilegio della limitazione dell’imbotado)
Pag 7 – P…402 – H…3629
[NB: datio dell’imbotado et hostaria (tassa che si pagava per il vino messo in botti)] Privilegium limitationis communis et hominorum terre Hospitaletti

Hyeronimus Priolus Dei gratia dux venetiarum etc. nobilibus et sapientibus viris Francisco de Ca Talipetra de suo mandato Potestati, et Hyeronimo Mauroceno capitaneo Brixiae et successoribus fidelibus dilectis salutem et dilectionis affectum. Significamus vobis quod heri in consilio nostro rogatorum capta fuit pars tenoris infrascripti videlicet:
Dalla supplicazione hora letta del Comun de Hospedaletto del territorio bressano, questo conseglio ha inteso l’humile rechiesta sua che li sia limitato, così per il datio dell’imbotado, come per quello dell’hostaria quanto havera da pagar all’anno si come è limitato alli comuni di Franza Curta et altri luogi di quel territorio, et questo per fugger le liti et inconvenienti che nascono per non vi esser la detta limitatione, la qual cosa parendone giusta et conveniente, non meno per quiete de essi sudditi nostri, che per essere ciò senza niuno interesse della camera nostra di Bressa, così consegliando anco li Rettori nostri di essa città; però l’andarà parte che per authorità di questo conseglio sia limitato al detto comun dell’Hospedaletto che debba pagar ogni anno per il datio dell’imbotado e de l’hostaria nella camera sudetta di Bressa lire mille trecento, et alli ministri di detta camera lire dodese sia che in tutto siano lire 1312 alli tempi debiti et limitati, si come pagano li altri comuni che hanno limitazione, di che ne sia datto aviso alli detti Rettori nostri di Bressa et successori per la debita essecution sua.
Quare auctoritate supradicti consilii mandamus vobis ut concessionem nostra suprascriptam observetis et ab omnibus observari et in cancelleria vestra registrari, presentatique restitui faciatis. Datum in nostro ducale pallattio die 31 martii indictione nona 1566.
Regestrate die 4 aprilis 1566 — Antonius a Plathea notharius conservatorius exemplavit ex Registro ducale 8 folio 123 et sigillavit

Pag 7 R – P… 403 – H…3630
Rectores Brixiae
Per reverente essecutione di lettere ducali delli 31 marzo passato et della parte presa nell’ecc.mo Senato a instanta del comune et homini del Hospedaletto, comandiamo alli ministri della camera ducal di questa città che secondo la limitazione fatta alli detti comune et homini de lire mille trecento all’anno da esser pagate in essa camera et altre lire dodeci ad essi ministri per il datio dell’imbotado e delle hostarie, debbano descrivere nelli libri di essa camera il detto comune dell’Hospedaletto con la limitazione predetta da esser pagata alli tempi debiti et limitati, si come pagano li comuni di Francia Curta et altri limitati.
In quorum fidem
Brixia die 27 aprile 1566 — Anthonius a Plathea notharius conservator exemplavit

Die 10 maij 1566. … scritto piccolo 2 righe … Franciscus pubblicus hoffitialis se hodie dedisse et dimisisse verba suprascripta ser Garimberto de Garimbertis v. notharij … pro repertorio

Die 29 suprascritti (maij) – Pag 7R – H …3630
Pro comuni et hominibus terrae Hospitaletti retulit Francescus Paladinus officialis heri citasse infrascriptos pro hoc sero coram …X ad videndum declarari ipsos teneri contribuere pro eorum rata limitationis, et qualibet alia de dicta causa, prout melius declarabitur cum dicto comuni aliter videlicet:
Rev.dum David Odasium ad habitationem
Excell. d. Hieronimum de Beatis phisicum ad habitationem
d. Augustinum de Alenis pr. personaliter
d. Augustinm Panizolum pr. personaliter
d. Evangelistam et d. Iseppinum de Iseppinis ad habitationem
d. Andream Gerenzanum personaliter
s. Jo Jacobum Scarattum personaliter
s. Julium Taiettum personalitert
s. Bartholomeum Odasium ad habitationem et
Baptam Guarnerium personaliter.

Pag 8 – P… 404 – H … 3630
Die 29 aprilis 1566
Clar.mus d. Capitanius Brixiae sedens in camera auditis partibus videlicet Baptista de Chiappis et ser Joseph Gasolo intervenientibus pro Comuni Hospitaletti una cum d. Bartholomeo Mondino nothario eius procuratore ac spett. doctor d. Benedicto Zeccho eius advocato ex una parte, Rev.do d. David et d. Bartholomeo de Odasijs, ecc.te d. Hieronimo de Beatis phisico, d. Useppino et Evangelista de Useppinis, ser Simon de. Aurelio Lodetto eorum procuratore et pro eis interveniente ex altera et d. Augustino de Alenis, d. Arigino Panizolo, ser Andrea Gerenzano, ser Jo Jacobo Scaratto, ser Julio Tayetto et ser Bapta Guarnerio civibus Brixiae seu vice ser Andrea pro ipsis interveniente ex altera supra eo et agentes ipsius Comuni petebant predictos omnes convenire ad prohibendum pro eorum rata ad limitationem noviter per ill.mo dominio concessam dicto comuni et hominibus rationibus allegatis huius terre sp. d. Aurelius petebat admonitionem ad aliam diem nomine suorum principalium et ex parte vero corati ut supra moniti …… dicebat nolle largire pro dicto comuni aliove modo sed offerebant facere pro ut de hiis faciunt extra dictam limitationem … … omnis administrationem fecit in dictum comune et predictum dominum Aurelio nomine quo intimavit ad comparendum. Camera premissa ad diem lune proximo futuro omni meliore modo etc.
Stephanus venetus notharius

Pag 8 R – H… 3631- Die 30 aprilis 1566
Clarissimus d. Hieronimus Mauricenus Brixie capitanius dignissimus sedens etc. auditis partibus videlicet: Francisco Zamboretto interveniente hospitii terre Hospi una cum sp. doctor d. Ludovico Bonasio eius advocato parte una et ser Venturino de Caijs hospite et Bapta Ussolo hospite similiter in terra predicto Hospi ex altera parte, et Bapta Chiappis et Joseph Gazolo ac m.o Joannes de la Turre intervenientibus nomine dicti comuni Hospi una cum d. Bartholomeo Montino nothario eorum procuratore parte altera et ita ipsis omnibus presentibus mandavit quod Comune Hospi teneatur rilevare et conservare formam Zamborettum incantatorem ut supra pro anno presenti incipiendo die chrastino prima maij et siquid per elapsum deperditum fuit per dictum datiarum restituatur eidem per damnum comuni – omni meliore modo etc.
Stephanus Venetus notharius …

Pag 9 – H … 3631
Sindicatus Comunis Hospedaletti – 5 maij 1566
In Christi nomine Amen. Anno Domini a nativitate Eiusdem millesimo quinquagesimo sexagesimo sesto (1566) indictione nona die quinto mensis maij in domo Comunis Hospitaletti sita in domo superiore contrate platee, presentibus videlicet:
Jo Bapta fl. qm Jo Jacobi de Guarnerijs, Joannetto fl. qm Bapte de Guarneijs civibus brixie habitantibus in terra Hospi et Francisco filio Martini de Carnovalibus habitator Brixie testibus rogatis et notis, ecc.
Ibi convocata et congregata Vicinia infrascritta et universitas comunis et hominum terre Hospi in domo dicti Comunis sono campane premisso ac factum publicum proclama per Bignottum de Bignottis consulem dicte terre in ……. post celebrationem misse ubi aderant major pars populi dicte terre quod quilibet caput familie venire debeat ad Conselium dicte terre pro infrascrittis per agendis negotiis in quorum inde vicinia aderant infrascripti sindici dicte terre:
ser Joannes de Ardesio;
ser Joseph de Gazolis et
magister Jo Augustus de la Turre nec non consules infrascritti videlicet
magister Ludovicus de la Turre;
ser Coradus de Gazolis;
Gabriel de la Turre;
et Bapta de Bressanis pro parte una
et aliae personae sustinentes onera et factiones in dicto comuni quorum nomina sunt videlicet
ser Venturinus de Caijs,
Baptista de Chiappis;
Baptista de Caijs;
Domenicus de Cominardis;
magister Joannes de la Turre;
Bapta qm magistri Bernardi de Ferarrij;
Stephanus de Buijs;
Bertolinus de Caijs;
Franciscus de Polaveno;
Jacobus de Bertolettis;
Jorius q Joannis de Paganonis;
Cominus de Zagnis;
Benedictus q Dominici Gazolis;
Bernardus de Chiappis,
Jacobus de Paganonis qm Joannis,
Petrus de Caijs,
Ambrosius de Tamburis,
magister Bernardus de la Turre,
magister Gandinus de la Turre,
magister Andreas de la Turre,
ser Tomas de Ferrarijs,
Bapta de Lando,
Bapta qm Antonini de la Turre,
Franciscus Lando,
Jacobus de la Turre,
Bernardus qm Jonathe de la Turre,
Andres de Buicjs,
Hieronimus de Villo,
m.o Jo Petrus de la Turre,
Michael de Chiappis,
Bartholomeus de Zagnis,
Ser Cristophorus de Micandis, Micantiis
Bartholomeus de Gazolis,
magister Domenicus de la Turre,
Orlandus de la Mora,
Joannes qm Faustini de la Turre,
magister Bertolinus de la Turre,
m.o Jo Petrus dell’Homatio,
Bernardus de Zono,
Santinus de Bertolettis,
m.o Michael de Zono,
Michael de Bressanis de Caijs,
Franciscus Tamborettus,
Polinus de Gazolis,
Joseph de Zagnis,
Jo Petrus de Calvazesius,
Joseph de Parzanonis,
Pederzinus de Caijs,
Venturinus de Pederzinis de Caijs,
Matheus de Caijs,
Franciscus de Caijs,
Fedricus de Chiappis,
asserentes sese esse duas partes trium partium hominum sustinentium onera et fractiones cum dicto communi.
In qua quidem vicinia haec fuerunt capitula infrascripta per me Bartholomeum notharium infrascritto de verbo ad verbum pro datio hospitij, pristinij et becharie dicte terre ab illi qui in hunc predictum hospitium cum pristino et bacharia incantatur in dictis infrascriptis capitulis.
Ponant suffragium suum in birretto nigro qui nero nolunt ponant suffragia sua in Cappello albo et sic suffragia reperta in birretto nigro sunt numero quinquaginta novem et suffragia reperta in cappello albo sunt numero quinque (V). Adeo recepta fuit etiam pars pro datio predicta incantari debeant suis infrascriptis omnibus capitulis et quod dicta capitula infrascripta a predictis omnibus de vicinia approbata confirmata et ratificata exponentur in omnibus ut iacent.
Item fuit balotatum quomodo datium predictum ut dicitur andar suso, overo venire a basso, et sic capta fuit pars et de balottis n.o quadraginta et incipiatur ut dicitur ad alto et venir a basso et de balottis n.o decemocto incantatur ut dicitur ad andar in suso. In quorum datium predictum incantari debere incipiendo ad alto et venir a basso cum dictis infrascriptis capitulis videlicet.

Patti et ordini con li quali il comun dell’Hospi incanta il suo datio delle hostarie.
Primo s’ha da incantar il datio de le ditte hostarie della terra del comun dell’Hospi con patto e conditione che in tal incanto non sia compreso dentro il datio del prestino et bacharia

Item si debba incantar ditto datio con patto stato incantato e il datio preditto debba permettere che tutte quelle persone vorranno far hostaria nella ditta terra la possa far et debba ogniuno accordar per quelle sara licito et honesto havendo risguardo al suo incanto et se gli fusse differentia alcuna tra detto incantator et hosto sia decisa per li sindici de ditta terra che si retroveranno per tempora.

Prosegue pag seguente: Pag 10 R – H … 3633 –
Item s’incanta ditto datio con patto che ditto datiaro sia obbligato ogni quatro mesi portar li denari nella nostra Camera di Brescia per conto de la limitazione qual paga ditto Comune et pagato che havera statim debba dar li denari alli sindici overo parte di loro anco tener uno libretto sel ghe sara dato per ditti sindici per metter ditti dinari et in caso che ditto datiaro overo incantatore non pagasse ut supra sia obbligato ad ogni danno spesa et interesse potesse dicto comun patir.
Item occorendo controversie tra li ditti hosti et hostiario per scanso de ditto datio et accordii siano e debbano esser decise dalli ditti sindici del predetto Comune si ritoveranno per tempora et a quello che per ditti sindici sara deciso ogni uno gli debba stare.

Item che ditti hosti non possino far carne di sorte alcuna vel pane senza licentia de becharo et pristinaro sotto pena de lire cinque planet per cadauna volta saranno ritrovati far carne over pane senza licentia ut supra qual pena gli sia tolta irremissibilmente et applicata alli poveri de ditta terra

Item dicti hosti siano obbligati tuor la carne et pane se faranno in ditta terra sotto pena de lire cinque planet ogni volta che andara in altro luogo per comprar pane et carne da altra terra ut supra et app.ti ness salvo se il ditto beccharo et pristinaro non havesse pane et carne in tal caso ditti hosti possino andar dove a loro parirà.

Item che ditto datiaro sia obbligato dar una idonea sigurtà qual si obbliga principaliter et in solidum con ditto datiaro di pagar (pag dopo)

Pag 11 – H … 3633
Pagar quello sara ditto datio et s’intenda l’incanto de lire de planetti et de moneta di Camara.

Item ditti incanti de le hosterie prestino e beccharia debbano comensar il primo dì de maggio al anno per meta parte e finir all’ultimo de decembrio prossimo futuro.

Capituli per il ditto Comun fatti per l’incanto de la beccharia
Primo s’ha da incantar ditta becheria del Comune preditto con patto che ditto beccharo debba pagar ogni quatro mesi in camera over alli sindici di essa terra sotto pena di ogni danno potesse ditto comune patir et le lire s’intenda de planette et di moneta di camara.

Itam ditto beccharo sia obligato vender ditta carne secondo il calmedro de la terra di Rovado

Item ditto beccharo sia obligato dar una idonea sigurta quale s’oblighi principaliter et in solidum con ditto datiaro over beccharo.

Item che ogni uno dela ditta terra possa amazzar animali grossi per uso suo senza licentia del beccharo et senza pagar cosa alcuna et debba far carne alli tempi debiti sotto pena de liri cinque planet.

Pg 11 in fondo – Capituli del datio del pane
Primo ditto datiaro del pane sia obbligato fare il pane al peso et calmedro che si da a Rovado et debbano tener sempre pronta a benefizio de tutti ne vorranno comperare sotto pena de liri cinque ogni volta si ritroverà senza pane, quale sia applicato alli poveri preditti.

Pag 11R – H… 3634 –
Item ditto prestinaro debba portar li danari in Camera alli tempi gli sara comandato dalli sindici overo ogni quatro mesi pagarli ai ditti sindici sotto pena et circa ut supra et debba dar una idonea sigurta che si obligi ut supra.

(Il resto della Pag è vuoto) ….

Pag 12 – P… 4512 – H …3634
Capitula civium et comunis de Hospitaletto decretata
Primo: li pristinari debbano far pane bello e ben cotto in laudabile forma et venderlo al calmedro de Rovado et se non sara al peso si de la condizione suddetta ipso jure incorra in pena de lire 5 planet ogni volta sara trovato a contrafar, et tal pena sia decisa la mesade alli poveri de la terra del Hopit et l’altra mesade in beneficio del santissimo sacramento, si consta de volta in volta sara contraffatto oltra che il pane sia diviso et distribuito a li poveri ut supra senza … premio… de esser datto al detto prestinaro et ogni uno possa accusar et denunziar etc.

Item che li sindici di detto Comune o la maggior parte de loro et nobili o cittadini rurali debbano esser quelli li quali habbiano de essequir quanto si contiene nel sodetto capitulo et farlo observar ad ognuno et che puossano a loro a piacer et volonta andar a la casa delli detti pristinari et veder si hano il pane bello et a peso et come nel detto primo capitulo suddetto et che non gli puossa esser fatto contrafatione, opposizione alcuna sotto pena de liri cinq per ogni fiada sarà proibito o vietato a detti sindici o a chadauno de lori voranno andar ut supra qual pena sia divisa

Pag 12 R – H…3635
detti sindici o a chadauno de lori; et qual pena sia divisa ut supra e sia creduto al giuramento che chadauno de li sindici che per tempora saranno de la contrafatione de li detti prestinari et ipso jure ogni incanto sara fatto e si fara proibendo ut supra sia nullo se così parera a li detti sindici o a la maggior parte de quelli et puosciano reincantarlo a spese de li detti pristinari.

Item che debbano pagar li danari del incanto di anno in anno et di tempo in tempo secondo li ordini sotto pena a quelle persone a le quali gli saranno designati da li detti sindici.

Die 30 decembis 1575 in mane (in fondo pagina)
Clarissimus Joannes Gritti brixie pro serenissimo ducale dominio venetiarum etc.
Capitanius lig.ens (deliberando) in magnifica camera prefati ita instante Bernardino a Turre sindico anni proximi futuri Comunis et hominum terre Hospi V et causa scripta de Guarnerijs instante nomine civium V dicte terre et dictis hominibus petentibus confirmationem videlicet eorum capitulorum ac decretum ipsis interponi debere per suam eccellentiam clarissimam quibus visis et stante quod tendunt ad generalem beneficium ipsius terre et maxime pauperum

Pag 13 – H… 3635
capitula ipsa confirmavit et approbavit eisdemque suam, et prelibati serenissimi Domini auctoritatem interposuit pariter, et judiciale decretum; mandando eorum observationem sub penis in eis contentis in omni meliori modo etc.
X … Bertolino de Glerola (Gerola) officiale
Presentibus etc (sigillo)
….

[[[ pag 14 dal Libro Privilegi …
Presentate die 24 novembris 1572 per d. Joannem de Ardesio et Joseph de Gazolis sindicos etc nomine ipsius comuni Hospi, et d. Marsilium de Alenis et d. … de Guarnerijs sindicos Civium nob. Brixie, et Baptam de Guarnerijs q, d. Joannis de Guarnerijs, et d. Joannem Mariam Guenerium sindicos civium Ruralium bona habentium in terra e territorio Hospi clarissimo d. Capitaneo qui mandavit eas exequi.
Aloysio MocenicoDei gratia Dux venetiarum etv nobilibus et sapientibus viris Marino Grimano de suo mandatro potestati et GabrielinEmo capitaneo Brixie et successoribus fidelibus dilectis salutem et dilectionis affectum. Significamus vobis quod heri in Consilio nostro rogatorum capta fuit pars tenoris infrascripti videlicet:
dalla supplicazione ora letta questo Consiglio ha inteso la onesta dimanda del Comune dell’Hospi territorio Bresciano, nella quale non si dovendo mancaredi compiacerlo come consigliano li Rettori nostri di Brescia. L’andarà parte che i dazj che si paghano per quei del Comun dell’Hospi predetto, siano ridotti per l’avvenire ad una certa limitazione come sono quelli delli Comuni di Franzacurta et altri comuni circonvicini la qual abbi as essere di lire 250 de piccole all’anno, essendo sta così calcolato che possino importare detti dazi un anno per l’altro dalli rettori nostri di Brescia, come per sue lettere 25 maggio 1567 appare, sicchè nell’avvenire non abbino a pagare più delle sudette £ 250 da essere portate di tempo in tempo nella Camera nostra di Brescia nel modo istesso che vien osservato per quelli delli comuni di Franzacurta alla condizion de quali abbino ad essere nel pagare la suddetta limitazione de suoi Dazi quelli del comun dell’Hospi sopradetto.
Quare auctoritate supradicti consilii mandamus vobis ut supra predictam partem observetis et ab omnibus inviolabiliter observari et in camera vestra ad successorum memoriam registrari faciatis. Data in nostro ducale palatio die 30 septembris indictine prima 1572.

Esecuzione delle ducali predette.
1 decembre 1572 – Rectores Brixie.
Pro executione literarum ducalium praesentatarum sunb die 24 mensis prope praeteriti per d. Joannem de Ardesio et alios de Communi Hospi et d. Marsilium de Alenis et alios cives bona habentes in et super territorio Hospi die 30 septembris proxime praeteriti per quos dictum comune et cives bona in et super habentes seductae fuere ac limitari ad conditionem et statum illorum Franciaecurtae solvendam in quot annis libras ducentum quinquaginta parvorum Camerae nostrae et hoc pro datiid bulli equorum, bestiarum conductionis bladorum de terra ad terram ac aliarum rerum etiam extra districtum et jurisditionem nostram emendarum, et venendarum pro usu dictae terrae et territorijet pro emptione et venditione quaramcumque rerum quae vendit inter se se contingerit, ideo harum tenore per praesentes comittimus praecipimus et mandamus quod pro observatione debita dictarum letterarum ducalium quibuscumque Officialibus, Ministris, Datiarijs, Jurisdicentibus et alijs personis quomodocumque et qualitercumque hoc nostrum mandatum astentum fuerit, quatenus eo viso nolint aut debeant modo aliquo pacto, jure, causa, vel ingenio, directe, vel indirecte molestare, perturbare, et inquietare dictum Comune et homines Hospi, nec non cives bona habentes in dicto territorio in Datijs et aliis rebus ut supra specificatis et non specificatis pro ut servatum fuit et servatur illis de Franciacurta ad conditionem quorum ipsi exponentes reperiantur poena ducat. 100 cuilibet inobedienti, auferenda et aoolicanda etc ac retractionibus et majori arbitrio Nostro.
In quorum fidem etc et haec ad instantiam praedictorum communis et hominum ac civium ita instantium et requiretium et de omni eorum jure etc et de quarum praesentatione et seu ostensione etc cuilibet credetur cum eius juramento.
Brixie die 1 decembris 1572 – Franciscud Pandinus notr. Exemplavit et subscripsit. ]]] [[[Non sia molestato il Comun del l’Hospi in materia del datio delle bestie e ciò in vigor delle sue concessioni 30 settembre 1572-
5 luglio 1598 –
Marinus Grimano Dei gratia Dux Venetiarum etc nobilibus et sapientibus viris Aloysio Priolo de suo mandato Capitaneo et Vice Potestati Brixie et successoribus fidelibus dilectis salutem et dilectionis affectum. Sono comparsi aventi la Signoria nostra Guglielmo’Intervenientiper il comune dell’Hospidi quel territorio modestamente esponendo esser stato per parte del Senato nostro fino li 30 settembre 1572 deliberato e provisto che li datij che si pagavano per quegli del comun de l’Hospi predetto fossero ridotti ad una certa limitazione di lire 250 piccole all’anno così calcolatoche potessero importar li detti datij un anno per l’altro sicchè per l’avenire non avessero di pagare più delle dette £ 250, nondimeno ora alcuni datiari a pagar il dazio delle bestie grosse che sono comperate de datti uomini e condotte alla detta terra dell’Hospi contra la forma della detta Concessione, ne parendoci conveniente che detta provisione o deliberazione sia altrimente interpretata; vi commettemo che non permettiate che detti uomini siano per la suddetta causa molestati, ma se alcuno delle presenti si sentirà aggravato, citata parte, compari avanti la predetta Signoria nostra, che non gli sarà mancato di giustizia.
Dato in nostro ducali Pallatio die 7 Julii 1598 indictione 11.
Camillo Ziliolo Secretario et cancelliero.
Praesentate die 13 julii 1598 per Bernardinum a Turre sindicum et intervenientem nomine communis Hospi, illustris d. Capitaneo e Vice Potestati Brixie, qui instat intimari referente Antonio Martarello Official.
Marchus Antonius Cesarenus not. Cancellierus Capitaneus exemplavit etc. ]]]

 

Giuseppe Bonomi: